A│KATATÜRK’ÜN KİTAPLIĞI

Dilbilim ve dil öğretimi

Orhun Abideleri

Necip Asım [Yazıksız]

Orhun Abideleri, Necip Asım [Yazıksız]. Atatürk’ün okuduğu bu eser, Atatürk’ün Okuduğu Kitaplar derlemesinin 4. cildinde yer alır (PDF görüntü sırası 476). Derlemede bu kayıtta 71 altı çizili parça aktarılmıştır; yayımlanmış kenar notu kaydı yoktur.

Künye

Eser
Orhun Abideleri
Yazar / çevirmen
Necip Asım [Yazıksız]
Konu
Dilbilim ve dil öğretimi
Kitaplık
Anıtkabir
Envanter no
475
Derleme cildi
4
PDF görüntü sırası
476
Altı çizili parça
71
Not kaydı
0

Atatürk’ün altını çizdiği satırlardan

Vurgulu kısımlar, derlemenin çevirisinde koyu dizilen, yani özgün sayfada altı çizili parçalardır. Metin OCR ile aktarılmıştır.

Üstte mavi gök, altta yağız yer yaratıldığında, ikisinin arasında insanlar yaratılmış. İnsanların üzerine atalarım Bumin ve Hakan tahta oturmuş. Tahtta oturarak, Türk halkının devletini ve yasalarını yönetivermiş, düzenleyivermiş. Sayfa 137

Kitap sayfası 101 · derleme cilt 4, PDF 497Kalıcı bağlantı Kaynak sayfa 497

İşte bu suretle yeni handan saltanatı ve anlayışı halkın alt tabakalarına borçlu olduğu halde açık bir zadeganlık ile çevrili görüyoruz. Şüphesiz bu Türk devletindeki zadeganlık; büyüklük, zor ve şiddetten uzaktı. Halk da, daha sonra Moğollar zamanında olduğu gibi hakaretle muamele görmezdi. Söylendiği gibi “il tutmak" yani devlet tesis etmek hususunda tüm ulusa dayanılıyordu ki "idi oksuz" ve "bey idi yok ayırmış" tabirlerini Radlof'un düşündüğünden başka tarzda tercüme etmek lâzım gelse bile her halde bundan bir de çökme fikrinin yerleşmiş olduğu sabit oluyor. Çingiz Han ve ondan sonra gelenlerin aksine, Bilge Han yalnız kendi akrabasının ve en yüksek zadeganın yardımına müracaat etmekle yetiniyor; daima beylerin yanında ulus da ifade edilmektedir. Moğol hanı devlet kurarak en yakın akraba ve yakınlarını mal ve servete (sayfa 81) kavuş5 turmakve halkı itaatte tutmakla iftihar ederken, Bilge Han "az milleti çok, fakir milleti zengin" kılmayı kendi han olduğunda "içerde işsiz, dışarda donsuz" yani elbisesiz, aç ve çıplak olan milleti müreffeh bir hale getirmeyi kendisi için en büyük bir övünç kaynağı sayıyor. Han mezarlarının, Moğol hanlarının türbeleri gibi halktan gizli tutulmaması da çok önemlidir. Bütün ulusu, kitabe üzerinde kayıtlı olan hanın hitabesini okumağa davet ediyor. Sayfa 101

Kitap sayfası 80 · derleme cilt 4, PDF 496Kalıcı bağlantı Kaynak sayfa 496

Söylendiği gibi taht yalnız erkekler tarafından işgal edilirdi. İdare tarzı ve hususuyla ümeranın ünvanları ve vazifeleri üzerinde ulusal inkılâbın büyük tesiri olduğu anlaşılıyor. İlteriş Kağan tahta çıkar çıkmaz ulusuna bir yabgu ile şad tayin etti. Çin kaynaklarına göre bu makamların her ikisi VI. yüzyılda Türk Devleti'nde bulunuyordu. Biz bu iki ünvanı Oğuzların batı kolunda Türgişlerde dahi görüyoruz: Bilge Han, (721 tarihinde), Türgişleri yenerek hanlarını, yabgu ve şadlarını öldürdüğünü söylüyor. Biz bu iki ünvanı Arapların Vill. yüzyıldan beri mücadeleye giriştikleri Türk boylarında da görüyoruz. Taberi daha Vil. yüzyılda Toharistan Türklerinde bir "cebguye" bir de “şad" bulunduğunu söylüyor. "Cebguye"nin yabgudan başka bir şey olmadığı açıktır. Daha sonraları Karluk boyunun kumandanı ve olası Oğuzların kumandanı da yabgu ünvanına sahipti. Şad, Kimek bo- - yunun efsanevi hanlarından birinin ünvanı idi. Gök Türklerin kolların- “dan Töles ve Tarduş beyleri yabgu ve şad ünvanına sahipti. Yahut Töles üzerinde yabgu, Tarduş üzerinde şad hüküm sürerdi. Kitabelerin bir çok yerinde, yüksek memurlar sırasında iki şad belirtilmiştir. Açık şekilde burada yabgunun şad gibi anlaşıldığı görülüyor. Genellikle han, bu (sayfa 791 görevleri en yakın akrabasına “veriyordu. İlteriş Kağan tarafından yabgu ve şad olarak tayin olunan “kişiler, Çin kaynaklarına göre hanın kardeşleriydi. Bizim Bilge Han da eçisinin (amcasının) hanlık döneminde Tarduşların şadı idi. Sayfa 79 v Sayfa 80 — A: —

Kitap sayfası 78 · derleme cilt 4, PDF 492Kalıcı bağlantı Kaynak sayfa 492

Kaynak gösterme

Orhun Abideleri — Necip Asım [Yazıksız]. Atatürk’ün Okuduğu Kitaplar, derleme cildi 4, PDF görüntü sırası 476. Envanter: 475.

Dilbilim ve dil öğretimi konusundaki diğer kitaplar

Dilbilim ve dil öğretimi konusundaki bütün kitaplar →

Etkileşimli haritada keşfet